Het Marokkaanse elftal en de invloed van de ramadan op trainingen en wedstrijden

De ramadan kan het Marokkaanse elftal beïnvloeden doordat spelers tussen zonsopgang en zonsondergang niet eten of drinken, hun slaapritme aanpassen en wedstrijden of trainingen soms op een ongunstig moment afwerken. De gevolgen verschillen echter sterk per speler: wetenschappelijk onderzoek biedt weinig ondersteuning voor de algemene bewering dat vasten automatisch tot slechtere prestaties leidt.

De belangrijkste aandachtspunten zijn voldoende energie, koolhydraten, eiwitten, vocht en slaap, naast een individuele planning van trainingen en herstel. Hoewel sporters zich tijdens de ramadan vermoeider kunnen voelen en inspanning als zwaarder kunnen ervaren, blijkt ook dat zij de intensiteit, frequentie en duur van hun trainingen in deze periode kunnen handhaven.

Wat de ramadan betekent voor voetballers

De ramadan vindt plaats in de negende maand van de islamitische kalender. Het verschilt dus per jaar in welk jaargetijde de vastenperiode valt. Tijdens de ramadan eten en drinken veel moslims niet tussen zonsopgang tot zonsondergang.

De vastenmaand ramadan is een van de vijf zuilen van de islam. De andere vier zijn: de salat (het vijfmaal daags verrichten van het rituele gebed), de sjahada (het uitspreken van de geloofsbelijdenis), de zakat (het geven van aalmoezen aan armen) en de hadj (de bedevaart naar Mekka).

Het belangrijkste doel van het vasten is de bezinning op God door de normale bevrediging van behoeften uit te stellen. Ervaren hoe het is om geen geld en eten te hebben. ‘Het is de bedoeling,’ zo lees ik ergens, ‘dat je een beter mens wordt en dat slechte gewoonten na de ramadan niet worden voortgezet.’

De ramadan is voor mensen met een goede conditie niet gevaarlijk. Meerdere studies hebben overigens aangetoond dat de ramadan niet schadelijk is voor de gezondheid van sporters.

Energie, vocht en slaap

Deze verandering in ritme kan verschillende gevolgen hebben voor topsporters. Zo kunnen ze moeite hebben om voldoende energie en vocht binnen te krijgen, omdat moslims in deze periode vaak maar twee maaltijden per dag nuttigen.

Ook is het eten soms anders dan gewoonlijk en kunnen sporters voedingsstoffen in een andere verhouding binnenkrijgen. Omdat het eten tijdens de ramadan alleen mag als het donker is, passen mensen die de vastenperiode volgen vaak hun slaapgewoontes aan.

Met name als de ramadan in de zomer valt. Hierdoor dreigt naast een energie- en vochttekort ook een slaaptekort. Het niet kunnen eten en drinken overdag en het gebrek aan slaap zorgt er bij sommige sporters voor dat ze geïrriteerder zijn, vermoeider, minder alert en minder gemotiveerd.

Ook kunnen ze inspanning als zwaarder ervaren. Een slaaptekort kan zorgen voor verminderde sportprestaties tijdens de ramadan. Zeker als de vastenperiode in de zomer valt.

Wat zegt onderzoek over prestaties?

De gevolgen van de Ramadan lijken niet ideaal voor topsporters. Veel topsporters denken dan ook dat de vastenperiode een negatieve invloed heeft op hun prestaties. Echter, wetenschappelijk onderzoek biedt weinig ondersteuning voor deze bewering.

De meeste fysieke inspanningen, zoals kracht, spronghoogte en aerobe duurinspanning, worden niet significant beïnvloed door de vastenperiode. Onderzoek toont aan dat het maximale en gemiddelde vermogen dat vastende sporters kunnen leveren bij een Wingate all-out test wel lager is.

De vraag is echter in hoeverre dit resulteert in slechtere wedstrijdprestaties. Hoewel de meeste fysieke inspanningen dus niet beïnvloed worden door de vastenperiode, is het verstandig per individuele sporter te bekijken wat de gevolgen zijn.

De ene sporter kan waarschijnlijk beter tegen de veranderde omstandigheden dan de andere. Ook kan een klein verschil in prestatie wetenschappelijk moeilijk aantoonbaar zijn, maar in de topsport wel het verschil maken.

De specifieke situatie van het Marokkaanse elftal

Voor het Marokkaanse elftal betekent de ramadan dat de staf rekening moet houden met spelers die overdag niet eten en drinken, terwijl trainingen, vliegreizen en wedstrijden volgens een vast wedstrijdschema doorgaan. Dezelfde situatie speelt bij nationale teams en clubs over de hele wereld, maar bij Marokkaanse internationals kan de religieuze en culturele betekenis van de vastenmaand extra nadrukkelijk aanwezig zijn.

De vastenmaand begint naar verwachting op woensdag of donderdag en duurt 29 of 30 dagen. Omdat er ook in de avonduren wordt gespeeld, kan het moment van vastenbreken midden in een wedstrijd vallen.

Via overzichten van zonsopgang en zonsondergang is per speeldag te zien wanneer dat gebeurt. De onderbreking vindt plaats op het eerstvolgende spelmoment na zonsondergang, bijvoorbeeld bij een overtreding, uitbal of achterbal.

Het oponthoud blijft zo kort mogelijk. Voorwaarde is dat er minimaal één speler of (assistent-)scheidsrechter meedoet aan de ramadan.

Een korte onderbreking om het vasten te breken

Scheidsrechter, trainers en aanvoerders bespreken dit vooraf zodat alle betrokkenen weten wat er gebeurt. Een vergelijkbare werkwijze bestaat al in het Engelse voetbal.

In de Premier League en de English Football League spreken aanvoerders en arbitrage voor de aftrap af of een pauze nodig is en rond welk tijdstip die wordt ingelast. Het spel wordt daar niet stilgelegd tijdens een actieve aanval, maar bij een natuurlijk moment zoals een doeltrap, inworp of vrije trap.

Die regeling werd in april 2021 voor het eerst toegepast tijdens Leicester City tegen Crystal Palace. Het duel werd rond het halfuur kort onderbroken zodat Wesley Fofana en Cheikhou Kouyaté konden hydrateren.

Inmiddels vasten meerdere vaste krachten in de competitie, onder wie Mohamed Salah, William Saliba, Rayan Aït-Nouri en de Marokkaanse international Noussair Mazraoui.

Trainingen tijdens de ramadan

Topsporters zullen naast wedstrijden ook moeten trainen tijdens de vastenperiode. Hoewel uit onderzoek bekend is dat sporters vermoeider zijn in de ramadan en inspanning als zwaarder ervaren, blijkt ook dat ze de intensiteit, frequentie en duur van hun trainingen in deze periode kunnen handhaven.

Ook dit zal per individu verschillen. Omdat sporters zich vermoeider kunnen voelen tijdens de ramadan en inspanning als zwaarder kunnen ervaren, is het belangrijk de trainingsbelasting van sporters goed te monitoren.

Als sporters te zwaar belast dreigen te raken, dan is het verstandig de training aan te passen om overbelasting te voorkomen. Ook doen sporter en coach er goed aan te letten op klachten van vermoeidheid en daling in lichaamsgewicht.

Waar mogelijk kan het lonen het moment van inspanning aan te passen. Voor wedstrijden kan dit meestal niet, maar bij trainingen is er vaak meer flexibiliteit.

Trainen kan het beste ’s avonds (voor of na de avondmaaltijd) of ’s ochtends na de ochtendmaaltijd. Deze momenten hebben beide voor- en nadelen.

Het voordeel van ’s avonds voor zonsondergang is dat dit voor de meeste sporters normaalgesproken het moment is waarop ze piekprestaties kunnen leveren en dus de grootste trainingsprikkel kunnen genereren. Ook kunnen ze vlak na de inspanning eiwitten eten, wat bevorderlijk is voor spierontwikkeling.

Nadeel is dat sporters de training uitvoeren met een gevoel van honger en dorst. Dat kan een mindere prestatie als gevolg hebben, die de voordelen teniet kan doen.

Trainen na de avondmaaltijd is ook een optie, maar dit kan van invloed zijn op de hoeveelheid slaap die de sporter krijgt. Trainen in de ochtend na het ontbijt kan ook.

Maar de ochtend is voor de meeste sporters niet het beste moment voor topprestaties. Ook is het niet mogelijk eiwitten binnen te krijgen vlak na de training.

Welk moment het beste werkt, hangt af van de trainingsdoelen en individuele voorkeuren van sporter en coach.

Voeding voor Marokkaanse internationals

Sporters kunnen verschillende maatregelen nemen voor een optimale prestatie tijdens de ramadan. Eerst is het belangrijk dat ze voldoende energie en de juiste voedingsmiddelen binnenkrijgen.

Hierbij zijn vooral voldoende koolhydraten en eiwitten van belang. Sporters doen er goed aan om direct na inspanning te eten als dit mogelijk is, om zo de energievoorraad te herstellen.

Tijdens de maaltijd voor zonsopgang kunnen sporters het beste maaltijden eten met een lage glycemische index - langzaam verteerbare koolhydraten waarbij glucose langzaam vrijkomt. Denk aan volkorenbrood en -pasta en groenten.

Ook is het verstandig langzaam verteerbare eiwitten te eten tijdens deze ochtendmaaltijd, om de eiwitbalans over de dag zo goed mogelijk te handhaven. Deze eiwitten vind je in voedingsmiddelen als melk, yoghurt en vlees.

Het kan verstandig zijn om de maaltijden vooruit te plannen, zodat de juiste voeding beschikbaar is op het moment dat een sporter het nodig heeft. Ook is het belangrijk dat sporters voldoende drinken.

Een voedingsdeskundige kan helpen met het samenstellen van een plan. Bij uitwedstrijden kunnen teams bovendien specifieke maaltijden en halalvoeding voorzien.

Slaap en herstel

Door de korte nachten is het moeilijk om ’s nachts aan voldoende slaap te komen. Als dit het geval is, kan een sporter er baat bij hebben overdag bij te slapen.

Een sporter kan dit beter niet aan het einde van de middag doen, want dat maakt het moeilijker ’s avonds in slaap te vallen. Een dutje dat langer duurt dan dertig minuten kan ervoor zorgen dat een sporter vermoeider uit bed stapt.

Het lijkt daarom verstandig de middagdutjes kort te houden als een sporter daarna nog een wedstrijd heeft. Voor een nationaal team is het daarom belangrijk om niet alleen de trainingstijden, maar ook reizen, maaltijden, rustmomenten en de voorbereiding op wedstrijden op elkaar af te stemmen.

In 2022 zei Sadio Mané dat Liverpool de trainingstijden wijzigde om vastende spelers te ondersteunen. Aanpassingen aan trainingstijden kunnen ook voor het Marokkaanse elftal relevant zijn wanneer het wedstrijdprogramma en de omstandigheden dat toelaten.

Wedstrijden in de avond

Bij bekerwedstrijden die in de avonduren plaatsvonden, kon er in de rust wat worden gegeten. Een vergelijkbare oplossing kan relevant zijn wanneer een wedstrijd van het Marokkaanse elftal na zonsondergang wordt gespeeld, hoewel de exacte uitvoering afhankelijk is van het wedstrijdreglement en de afspraken met de arbitrage.

De onderbreking vindt plaats op het eerstvolgende spelmoment na zonsondergang, bijvoorbeeld bij een overtreding, uitbal of achterbal. Het spel wordt daar niet stilgelegd tijdens een actieve aanval, maar bij een natuurlijk moment zoals een doeltrap, inworp of vrije trap.

Bij wedstrijden die vóór zonsondergang beginnen, kan het vastenbreken midden in de wedstrijd vallen. In dat geval kunnen de spelers niet altijd meteen uitgebreid eten, maar een korte gelegenheid om te drinken en het vasten te verbreken kan voor de betrokken spelers belangrijk zijn.

Ervaringen uit het voetbal

Voor veel coaches is het lastig omgaan met de islamitische vastenmaand. Zij denken of ervaren aan den lijve dat de ‘moslimvoetballers’ fysiek tot minder in staat zijn dan hun autochtone teamgenoten.

Het is echter moeilijk na te gaan of de ramadan daadwerkelijk een negatieve uitwerking heeft op de fysieke prestaties. Aannemelijk is het echter wel.

Coach Martie Verbeek van VVB heeft een groot contingent aan buitenlandse voetballers in zijn selectie dat meedoet aan de ramadan. Zo ongeveer de helft van de basisspelers van de twee afgelopen zondagen eet een maand niets overdag.

,,Het is voor mij niet zo moeilijk, ik houd er rekening mee en speel zo goed mogelijk in op de situatie. Ik moet je wel zeggen dat het deze keer wel heel ongelukkig uitkwam qua tijdstip.

We waren net begonnen met de voorbereiding en dat is nu net de fase waarin je aan je conditie moet werken. Het is vaak voorgekomen dat ik de training rond half negen heb moeten stilleggen om de spelers de gelegenheid te geven even wat te eten.

Dat ging prima, maar het was niet zo dat ik dan extra lang doorging, omdat ze thuis toch uitgebreid moeten eten en niet zo sterk zijn als dat ze buiten de ramadan zijn.”

Verbeek merkt wel verschil tussen zijn spelers tijdens en na de ramadan. ,,Sommige spelers worden toch wat meer prikkelbaar dan normaal en reageren wat feller of soms wat agressief.

Eén speler kwam naar me toe en gaf eerlijk aan agressiever te worden. Dat heeft natuurlijk wel invloed op je keuzes voor de basiself.”

Ook conditioneel heeft de Barneveldse trainer wel wat gemerkt. ,,Het is nog niet zoals het zijn moet, we komen soms wat fysiek tekort. Ik ben dan ook wel blij als het na dit weekend voorbij is.”

Individuele verschillen tussen spelers

Yassine Laghmouchi (24), in het verleden onder meer spelend bij RKC Waalwijk, FC Utrecht, Go Ahead Eagles, VVB en nu actief bij vierdeklasser De Glind, zegt zelden echte hinder te ondervinden tijdens de trainingen en wedstrijden.

De Barnevelder van Marokkaanse afkomst legt uit: ,,Ik ben er in al die jaren zo aan gewend geraakt, ik raak er niet van ondersteboven. Alleen als het heel heet is, heb ik er echt last van.

Ik kan me een wedstrijd van vorig seizoen - toen speelde ik nog bij VVB-zondag - herinneren dat het heel warm was. Dat was wel even moeilijk.

Ach ja, dan doe je even een spons in de nek en ga je weer gewoon verder. Gelukkig mag je wel je mond spoelen met water. De ramadan is voor mensen met een goede conditie niet gevaarlijk. Ik heb tenminste nooit wat gemerkt.”

Al reageert ieder lichaam anders tijdens het vasten. Voor een kettingroker als Mous, de materiaalman/clubscheidsrechter met de schuurpapierstem, is de ramadan toch ook meer afzien.

‘Tijdens de ramadan word ik snel agressief,’ bromt Mous in zijn typerende staccato-stijl. ‘Als spelers wat tegen mij zeggen, word ik boos,’ aldus Mous, die er toch om bekend staat dat hij ook die andere elf maanden goed van zich kan afbijten.

Mentale effecten en wedstrijdscherpte

Het niet kunnen eten en drinken overdag en het gebrek aan slaap zorgt er bij sommige sporters voor dat ze geïrriteerder zijn, vermoeider, minder alert en minder gemotiveerd. Ook kunnen ze inspanning als zwaarder ervaren.

In de praktijk beschrijven spelers echter ook positieve mentale ervaringen. ‘Tijdens de ramadan komen er extra krachten bij je los,’zegt trainer Najib, waarna hij een anekdote vertelt van een historische beslissingswedstrijd op een hete zondag in mei die zijn team met 1-0 won.

‘Ik was daarna helemaal kapot. Terwijl de hele bus tijdens de terugreis aan het feesten was, lag ik achterin te slapen. Ik heb mijn beste wedstrijden tijdens de ramadan gespeeld.’

De antwoorden van de respondenten kwamen evenwel niet overeen met het resultaat. Op mijn herhaalde vraag of de ramadan wellicht debet is aan de slechte resultaten, werd steevast ontkennend geantwoord.

‘We doen al jaren aan de ramadan, en dan winnen we ook,’ zei de keeper. Zeer overtuigend klonk ook het relaas van trainer Najib.

‘Ik heb tijdens de ramadan juist mijn beste wedstrijden gespeeld, omdat mijn geest dan extra helder was. Van Nederlandse trainers heb ik ook altijd geleerd dat je voetbal voor negentig procent met je hersenen doet.’

Waarom wedstrijdresultaten moeilijk te verklaren zijn

Een slechte wedstrijd tijdens de ramadan bewijst niet dat het vasten de oorzaak is. Resultaten worden ook beïnvloed door tactiek, tegenstanders, blessures, concentratie, weersomstandigheden en individuele vorm.

Het eerste heeft een vrij weekeinde en dat is misschien maar goed ook, want de eerste drie dagen van de ramadan schijnen de zwaarste te zijn. Onzin, bewijst Chabab 2 -waar alleen de drie Nigerianen niet vasten- deze zondagmiddag door in een heroïsche bekerwedstrijd hoofdklasser Blauw-Wit te verslaan.

Onder luid applaus komen de matadoren, eensgezinder dan ooit, van het veld. Ik had er graag bij gelopen, ook al hangen hun tongen ver uit de mond en liggen de hongerige ogen diep in de kassen en mogen ze pas over vier uur iets drinken.

Heeft de trainer toch gelijk, dat de ramadan mysterieuze krachten losmaakt. Dat het multi-culturele team van Blauw-Wit slechts één niet-ramadanner in de gelederen heeft, doet daar natuurlijk niets aan af.

De onderzoeksgroep Chabab verloor de afgelopen vastenmaand drie van de vier wedstrijden. De onderzoeker moet nuchter kijken naar de oorzaken.

Die waren evident: spitsen waren niet scherp voor de goal (de Nigeriaanse niet-vastende spits scoorde wél veelvuldig!), er was een gebrek aan concentratie in de defensie. En de tweede helft werd er minder gevoetbald, natuurlijk omdat de energievoorraden op raakten.

En dat Chabab 2 al de gehele ramadan ongeslagen is, lijkt ook haaks te staan op het onderzoeksresultaat. Dit laatste is echter zeer goed te verklaren: de spelers van het tweede zijn gewoon een klasse beter dan hun tegenstanders.

Zelfs al zouden ze een maand in hongerstaking gaan, zouden ze nog winnen. Mijn onderzoeksgroep, het eerste team, presteert echter duidelijk onder de maat en vooral de niet-vastende proefpersonen zijn ervan overtuigd dat de ramadan daarmee te maken heeft.

‘Ze zijn slapper en er is meer irritatie.’ Met het afronden van de ramadan op zaterdag zou daar eindelijk een einde aan komen.

Een individuele aanpak voor het nationale team

Elke sporter reageert verschillend op de ramadan. Het is belangrijk om per individu te bekijken wat de beste aanpak is in deze vastenperiode.

Het opstellen van een persoonlijk voedings-, slaap- en trainingsplan helpt. Een dergelijk plan kan rekening houden met de speeltijd, de lengte en intensiteit van de training, de positie van de speler, de weersomstandigheden en het moment waarop het vasten wordt verbroken.

Voor het Marokkaanse elftal betekent dit dat niet iedere speler noodzakelijk dezelfde aanpassingen nodig heeft. De ene sporter kan waarschijnlijk beter tegen de veranderde omstandigheden dan de andere.

Ook kan een klein verschil in prestatie wetenschappelijk moeilijk aantoonbaar zijn, maar in de topsport wel het verschil maken. Daarom is het verstandig de trainingsbelasting, vermoeidheid en daling in lichaamsgewicht per speler nauwlettend te volgen.

De ramadan hoeft het prestatieniveau van het Marokkaanse elftal dus niet automatisch te verlagen. De combinatie van individuele begeleiding, voldoende voeding en vocht, slaap, flexibele trainingstijden en vooraf gemaakte afspraken over korte wedstrijdonderbrekingen bepaalt in belangrijke mate hoe spelers de vastenmaand kunnen combineren met internationaal voetbal.

tags: #marokkaanse #elftal #ramadan