Waar ligt het Kanaal tussen Engeland en Frankrijk?

Het Kanaal ligt tussen Zuid-Engeland en Noord-Frankrijk. Het is een zeeëngte die de Atlantische Oceaan en de Keltische Zee in het westen verbindt met de zuidelijke Noordzee in het oosten.

Het smalste deel ligt tussen Dover aan de Engelse kust en Calais en Cap Gris-Nez aan de Franse kust. Dit gedeelte heet het Nauw van Calais of de Straat van Dover.

Ligging en belangrijkste kenmerken

Het Kanaal is een zeeëngte tussen Engeland en Frankrijk; het drukst bevaren internationaal zeegebied van de wereld. Het Kanaal verbindt de Atlantische Oceaan met het zuiden van de Noordzee.

Het Kanaal is ongeveer 560 km lang en varieert van 34 km tot 240 km in breedte. De grootste breedten vindt men in het westen bij de Atlantische ingang, tussen Land's End en Quessant: 166 km.

Het Kanaal wordt vanuit de Atlantische Oceaan in zijn noordelijke strekking breder en smaller, maar wordt geleidelijk nauwer, tot in de ingang van de Noordzee de kleinste breedte gevonden wordt: 18 mijl tussen Dover en Kaap Gris Nez.

Het Kanaal is gemiddeld ongeveer 60 meter diep, met een maximale diepte van 120 m, en wordt intensief door de scheepvaart benut.

Het Nauw van Calais en de Straat van Dover

Het oostelijke smalste deel van het Kanaal wordt ook wel de Straat van Dover of het Nauw van Calais genoemd. De afstand tussen Dover en Calais bedraagt daar ongeveer 34 kilometer.

Dit oostelijke deel vormt de belangrijkste verbinding tussen het Kanaal en de Noordzee. Het is ook het gedeelte waar de scheepvaart het meest geconcentreerd is en waar internationale scheepvaartroutes zijn vastgesteld.

De waterdiepten nemen toe aan beide zijden van het Nauw van Calais.

De kusten van Engeland en Frankrijk

De kusten en de havens zijn aan de Franse en de Engelse zijde zeer verschillend. De gehele Franse kust heeft geen enkele door de natuur gevormde haven van betekenis.

Daarentegen vertoont de Engelse kust zich bijna doorlopend als een soms rotsachtige helling, overal met scherp ingesneden bochten en wijde riviermondingen, met een groot aantal natuurlijke havens, die door landtongen en voorgebergten beschut zijn.

De kenmerkende witte kalkkliffen van Dover aan de Engelse zijde en van Cap Gris-Nez aan de Franse zijde zijn zichtbare overblijfselen van dezelfde geologische structuur.

Geologische oorsprong

De kalksteen aan weerszijden van het Kanaal is onderdeel van een doorlopende geologische structuur, de Weald-Artoisanticline, en tot aan de grote ijstijden in het Midden-Pleistoceen liepen de kalkrotsen van Calais en Dover als een bergrug door.

Het Kanaal ontstond in het Pleistoceen toen de Noordzee de landengte tussen het tegenwoordige Dover en Kaap Gris-Nez doorbrak, een langgerekt dal overstroomde en zich verenigde met de wateren van de Atlantische Oceaan.

Vroeger zat Engeland aan Frankrijk vast. Het gebergte loopt aan weerszijden van het Kanaal door.

Het Kanaal is in het Saalien ontstaan. Geologisch is dit gebied de Weald-Artois anticline.

Tussen 450.000 en 150.000 jaar geleden, gedurende de Saalien- en Elsterien-ijstijden, ontstond twee keer een catastrofale doorbraak van de landbrug.

Zo ontstond een verbinding tussen het zoetwatermeer en de Kanaalbaai, via wat thans het Nauw van Calais is, met de kenmerkende witte kalkkliffen aan weerszijden.

Door inwerking van golven op het zachte kalksteen verbreedde de kloof zich steeds meer, een proces dat tot op de dag van vandaag doorgaat.

Overigens gaat het proces van afkalven nog steeds door; het Kanaal wordt steeds breder.

Het Kanaal tijdens de ijstijden

Het Kanaal was slechts een grote baai waarin een aantal grote rivieren zoals de Theems, de Seine, de Somme en de Rijn uitmondden.

Op het hoogtepunt van deze ijstijden bedekten grote ijskappen Scandinavië, Schotland en de noordelijke Noordzee ertussen.

Door de afdammende werking van het ijs en het vele smeltwater ontstond een groot zoetwatermeer in het zuidelijk deel van wat nu de Noordzee is.

Dit smeltwater zocht een uitweg en vond die in het gebied van het huidige Dover en Calais.

Als de zeespiegel laag genoeg staat, zoals in ijstijden het geval is geweest, vallen het Kanaal en de Noordzee goeddeels droog en maakt Groot-Brittannië deel uit van het vasteland van Europa.

Bij het Kanaal was dat voor de laatste maal het geval in de Weichselien-ijstijd, ongeveer 70.000 tot 12.000 jaar geleden.

Het Kanaal was een uitgestrekte ijzige toendra waardoorheen een grote rivier zuidwestwaarts stroomde en uitmondde in de Atlantische Oceaan.

Die rivier werd vóór het Nauw van Calais gevoed door Rijn, Maas en Theems, en verder stroomafwaarts door de Franse rivieren Seine en Somme, en door kleinere Zuid-Engelse rivieren zoals de Solent en de Arun.

De Noordzee is ten tijde van de laatste ijstijd drooggevallen; dus toen kon je van Nederland naar Engeland lopen.

Deze situatie eindigde toen na de laatste ijstijd de zeespiegel weer steeg. Rond 12.000 jaar geleden was het Nauw van Calais weer een zeestraat geworden, verbonden met de Atlantische Oceaan.

Vanaf rond 8.000 jaar geleden ontstond ook de verbinding tussen de Noordzee en het Kanaal.

Getijden en zeestromingen

Bij stijgend water staat de stroming van west naar oost en in omgekeerde richting wanneer het waterniveau daalt.

Wat de watergetijden betreft is de situatie in het Kanaal uniek. Het bijzondere verschijnsel treedt hier op dat de vloed gelijktijdig vanuit de Atlantische Oceaan en uit de Noordzee intreedt, waardoor het waterniveau bij beide kusten buitengewoon hoog kan worden.

Bij South Foreland in Engeland bedraagt de vloedhoogte bij springtij 4 tot 7 meter en bij Calais 7 meter boven laagwaterpeil.

Ten gevolge van de aardrotatie, de Coriolisversnelling, is de vloedhoogte aan de Franse kust steeds belangrijk hoger dan aan de Engelse kust.

In het bijzonder treedt dit verschijnsel op aan de kust van Bretagne, waar de vloed zich tot 14 meter boven laagwaterpeil kan verheffen; Granville is de enige plaats aan de Europese kust waar de vloed bij springtij meer dan 14 meter boven laagwaterpeil stijgt.

De vrije getijgolf van de Atlantische Oceaan gaat boven het continentaal plat, ongeveer 100 zeemijl buiten de westelijke ingang van het Kanaal, over in een gerichte waterbeweging.

Dit bewegende water wordt, door de flessenhals van het Kanaal geperst, waardoor tijstromen ontstaan, gevarieerd door de vorm van de kustlijn en van de zeebodem.

Op sommige plaatsen ontstaan zeer sterke stromingen; tussen Alderny en de Franse kust bij Kaap de la Hague bereikt de stroom bij springtij snelheden van 7 tot 8 zeemijl per uur.

Onder de Engelse kust is een van de gevaarlijkste punten wat stroom betreft, de kust bij Portland Bill.

Over het algemeen is de snelheid van de stroom 3 tot 3,5 zeemijl, buiten de gebieden met stroomversnelling, maar bij de Goodwins Sands, berucht door de vele scheepsrampen, is 4 tot 5 zeemijl niet ongewoon.

Weer en scheepvaart

Navigatie in het Kanaal is daardoor, alsmede door frequent voorkomende mist en zwaar stormweer, altijd moeilijk en zorggevend geweest, vooral in de zeiltijd.

De vele banken vlak bij te volgen routes, zoals de Goodwins, de Varne, La Bassurelle en Vergoyer, rotsachtige kleine eilandjes, zoals Les Casquets en nog zeer veel ander gevaren dicht bij de gebruikelijke routes maakten het varen door het Kanaal nog moeilijker.

Westelijke winden zijn overheersend in dit gebied en in de zeiltijd was 'wachten bij de Downs' een uitdrukking, bekend bij alle zeelieden.

Bij westenwind was er weinig kans voor een vierkant getuigd schip het Kanaal te bezeilen naar de Atlantische Oceaan.

Wanneer een zware zuidwester storm het Kanaal inblaast met de kracht van de gehele Atlantische Oceaan erachter, bereiken de golven het continentale plat, worden korter en breken.

Als zij in het Kanaal komen, tussen de Scilly's en Quessant, ondervinden de brekers de weerstand van het land, rijzen hoger op, terwijl dit gepaard gaat met de terugslag langs de kapen en in zee uitlopende landhoeken van Engeland en Frankrijk.

Zelfs de grote transatlantische passagiersschepen stellen bij zulk weer hun vertrek van Southampton of Le Havre uit.

Het weer in het Kanaal is aan voortdurende verandering onderhevig en wanneer het kalm blijft nog altijd de grote kans op mist, die dikwijls zeer dicht en langdurig is.

Gedurende de winter komt meer mist voor dan in de zomer, speciaal wanneer er een hogedrukgebied boven het Kanaal ligt en het toegevoerde water uit de Noordzee betrekkelijk koud is.

Het aspect en de weersomstandigheden in het Kanaal worden voor een groot deel bepaald door de relatief warme Atlantische Oceaan aan de westkant en de koudere Noordzee aan de andere kant.

Goede zeekaarten voor de navigatie zijn dan ook een van de vereisten bij de doorvaart van het Kanaal.

Op iedere kaap, landtong of havenhoofd staan aan beide kusten wel een vuurtoren.

Eilanden in en rond het Kanaal

Vlak voor de Franse kust van Normandië liggen de Kanaaleilanden, een groep eilanden die tot het Brits Kroongebied behoren. Het zijn semi-onafhankelijke staten.

De Kanaaleilanden worden ook de Normandische eilanden genoemd.

Wight, voor de Engelse zuidkust, is het grootste eiland van het Kanaal.

Andere eilanden, voor de Franse kust, zijn de Chausey-eilanden, de Mont Saint-Michel en de nog kleinere Sint-Marcouf-eilanden en Tatihou in de Seinebaai.

Toen Normandië een deel werd van het Franse koninkrijk bleven de Kanaaleilanden van Engeland afhankelijk, maar vielen buiten de Engelse wet en het staatsverband.

Rivieren die in het Kanaal uitmonden

De langste rivieren die in het Kanaal uitmonden zijn de Seine en de Somme.

Ook de Theems, de Solent, de Arun en kleinere Zuid-Engelse rivieren voeren hun water naar het Kanaal of naar het aangrenzende gebied van de Noordzee.

• De Seine stroomt aan de Franse zijde in het Kanaal.
• De Somme mondt eveneens uit aan de Franse kust.
• De Theems behoort tot de rivieren die het vroegere zoetwaterbekken in het gebied van de huidige Noordzee en het Kanaal voedden.

Geschiedenis van het Kanaal

Eeuwen voor het begin van onze jaartelling was er al scheepvaart in het Kanaal, vrijwel uitsluitend langs de kusten en over het Nauw van Calais, omdat daar het zicht op het land kon blijven.

Tin uit de mijnen van Cornwall werd naar het vasteland vervoerd over dit smalste deel van het Kanaal en verder over land naar de landen bij de Middellandse Zee.

Pytheas van Massalia, Marseille, wordt wel genoemd als eerste zeeman die vanuit de Middellandse Zee het Kanaal overzee bereikte, ongeveer 310 en 314 v.Chr.

Hij rondde de noordwesthoek van Bretagne, bezocht Cornwall en voer langs de kusten van Brittannië; waarover hij rapporteerde dat het eiland driehoekig was en dat de hoeken lagen bij Belerium, Land's End, Cantium, Kent, en Orka, de noordpunt van Schotland.

De Vikings uit het Noorden bezochten vanaf de vroege middeleeuwen de kusten van het Kanaal op hun strooptochten die zich tot de Middellandse Zee uitstrekten.

Reeds in deze tijd was in het Kanaal de gewoonte ontstaan zich niet uitsluitend aan de kustvaart te houden, maar dwars over te steken.

De Angelen, Saksen en Jutten hadden omstreeks 500 Engeland veroverd.

Normandië en de Kanaaleilanden werden in 912 aan de Noormannen afgestaan.

Willem de Veroveraar, hertog van Normandië, landde in 1066 met een vloot in Kent en versloeg koning Harold bij Hastings.

Gedurende de latere middeleeuwen werd de scheepvaart steeds drukker in het Kanaal, vooral door de Hanzeschepen die van en naar Franse havens, Lissabon en de Middellandse Zee voeren.

Na de grote ontdekkingsreizen en het opkomen van Engeland en de Nederlanden als grote zeemachten werd het scheepsverkeer in het Kanaal intensief en speelde de zeeoorlog in deze wateren een belangrijke rol.

De Spaanse zeemacht ging in het Kanaal ten onder door de vernietiging van beide Armada's door toedoen van Engelse en Nederlandse zeemachten.

Voor de Nederlandse geschiedenis op zee speelt het Kanaal een grote rol, daar het voor de Nederlandse schepen de toegang was tot de wereldzeeën.

Daarom moest de Nederlandse koopvaardij gedurende eeuwen meestentijds door het Kanaal gekonvooieerd worden om de zeehandel niet te laten verlopen.

Namen op Nederlandse zeekaarten

De Nederlanders gebruikten gedurende eeuwen hun in eigen land gedrukte en samengestelde zeekaarten, waarop vele namen van Franse en Engelse plaatsen in het Nederlands waren aangegeven.

• de Hoofden voor The Heads;
• Duins voor The Downs;
• Plymuiden voor Plymouth;
• Poortmuiden voor Portsmouth;
• de Kiskassen voor Les Casquets;
• Heizand voor Quessant.

Nog steeds worden op zeekaarten de eerste en laatste namen gebruikt.

Internationale scheepvaartroutes

Voor de veiligheid van de scheepvaart zijn er internationale scheepvaartroutes vastgesteld, die lopen van het Kanaal tot aan de Duitse Bocht.

Daar het scheepvaartverkeer steeds intensiever werd met grote en zeer snelle schepen, is de noodzaak ingezien van een verkeersregeling door het Nauw van Calais.

Daarom werd door de IMCO, Intergouvernementele Maritieme Consultatieve Organisatie, in 1964 een aanbeveling uitgevaardigd om in het Nauw van Calais bepaalde routes te volgen voor schepen die van de Atlantische Oceaan naar de Noordzee varen of omgekeerd.

Deze routes zijn aangegeven in de betreffende zeekaarten.

In 1971 werd bij St. Margaret's Bay in Engeland een radarsurveillancestation opgericht om de scheepsbewegingen in het Nauw van Calais te bewaken.

Toch komt het nog steeds voor dat schepen die dit Kanaal normaal niet in hun geplande reis hebben staan, maar deze reis onverwacht maken, niet de juiste zeekaarten aan boord hebben.

Zij, maar ook veel zeer grote schepen, doen dan een beroep op de Kanaalloods.

Deze loodsen worden ter hoogte van Le Havre per helikopter aan boord geplaatst en begeleiden het schip door het Kanaal, en vaak tot aan de plaats waar de havenloods van de haven van bestemming aan boord komt.

De Kanaaltunnel

De Kanaaltunnel is een spoorwegtunnel onder het Kanaal die Frankrijk en Engeland met elkaar verbindt.

De Kanaaltunnel ligt tussen Calais in Noord-Frankrijk en Folkestone in Zuidoost-Engeland.

De tunnel loopt over 50,45 kilometer onder het Kanaal door, tussen Coquelles bij Calais en Folkestone in Kent.

Het onderzeese gedeelte is 38 km lang, en daarmee is de Kanaaltunnel de langste onderwatertunnel ter wereld.

Op het diepste punt ligt de Kanaaltunnel 75 meter onder zeeniveau.

De tunnel bestaat eigenlijk uit drie tunnels: twee spoortunnels voor vracht- en passagierstreinen en een servicetunnel.

Er zijn twee hoofdtunnels voor de diensten van LeShuttle en Eurostar, plus een dienstentunnel in het midden.

De bouw van de Kanaaltunnel begon in 1987. Er werd aan beide kanten van het Kanaal tegelijk gegraven.

De Engelse en Franse tunnels kwamen eind 1990 bij elkaar uit en in 1993 werd de bouw voltooid.

Er werkten 13.000 mensen aan het project.

De Kanaaltunnel werd officieel geopend op 6 mei 1994 door de Engelse koningin Elizabeth II en François Mitterrand, de president van Frankrijk.

Sinds het begin van de negentiende eeuw werd er al gesproken over een tunnel die Frankrijk en Engeland zou verbinden.

Het werd gesuggereerd aan Napoleon door een Franse mijnbouwkundige, Albert Mathieu-Favier.

In deze tunnel zouden olielampen worden gebruikt om door paarden getrokken rijtuigen van licht te voorzien.

Gedurende bijna 200 jaar werd een groot aantal projecten voorgesteld, maar er kwam er niet een van de grond.

De tunnel die LeShuttle gebruikt heet in het Engels officieel de Channel Tunnel, maar staat ook wel bekend als de 'Chunnel'.

Hij wordt ook wel de Eurotunnel genoemd.

LeShuttle en de Kanaaltunnel zijn eigendom van en worden geëxploiteerd door een bedrijf met de naam Getlink.

De passagierstreinen van Eurostar rijden ook door de Kanaaltunnel.

De autotrein die er doorheen rijdt heet LeShuttle, ook geschreven als Le Shuttle, en is onderdeel van Eurotunnel.

LeShuttle vervoert vrachtwagens, personenauto's en andere voertuigen door de tunnel.

Eurostar is de hogesnelheidstrein die personen vervoert en Londen met verschillende steden verbindt.

Ga je in de Kanaaltunnel onder water? Ja, de Kanaaltunnel ligt onder water, maar hij loopt ook onder de zeebodem, dus je ziet de zee niet wanneer je reist.

Het water sijpelt op natuurlijke wijze door het materiaal boven de tunnel en wordt vervolgens weggepompt.

Het water is een mengsel van grondwater en zeewater en wordt opgevangen bij zes afvoerpunten langs het tunneltraject.

Reizen tussen Frankrijk en Engeland

Reizen van het vasteland naar Engeland is mogelijk met veerboten, met de trein of autotrein door de Kanaaltunnel, of met het vliegtuig.

De passagierstreinen van Eurostar rijden door de Kanaaltunnel, terwijl LeShuttle voertuigen op treinen vervoert.

Met de autotrein van LeShuttle duurt het traject van Calais naar Folkestone 35 minuten onder normale omstandigheden.

De treinen van LeShuttle kunnen met een snelheid van 140 km per uur door de Kanaaltunnel rijden.

De shuttle rijdt 24 uur per dag en vertrekt op drukke momenten tot vier keer per uur.

De veerboot tussen Calais en Dover is een alternatief over water; de snelste overtocht met een veerboot kost 90 minuten.

Wie met de auto reist, rijdt de auto op een treinwagon, zet de motor uit en kan tijdens de overtocht in de auto blijven zitten of even de benen strekken in de wagon.

De Franse en Britse grenscontroles zitten naast elkaar in Calais, voordat de trein vertrekt.

Na aankomst in Folkestone sta je binnen enkele minuten op de weg.

Oversteken van het Kanaal

Het Kanaal en het Nauw van Calais hebben door de eeuwen heen grote aantrekkingskracht uitgeoefend op mensen die, op wat voor manier dan ook, naam wilden maken met het oversteken ervan.

Op 7 januari 1785 staken de Fransman Jean-Pierre Blanchard en de Amerikaan John Jeffries als eersten het Kanaal over met een gasballon.

De reis ging van Dover naar Calais.

De Fransman Louis Blériot vloog op 25 juli 1909 als eerste met een vliegtuig over het Kanaal.

Zijn vlucht over een afstand van circa 45 kilometer van Calais naar Dover duurde 37 minuten.

Op 12 juni 1979 vloog Bryan Allan op spierkracht met een door Paul B. MacCready ontworpen luchtfiets, de Gossamer Albatross, over het Kanaal.

De oversteek van Folkestone naar Cap Gris-Nez duurde 3 uur en 10 minuten.

Op 26 september 2008 vloog Yves Rossy met behulp van een vleugel met vier straalmotoren in negen minuten en 32 seconden met een snelheid van maximaal 299 kilometer per uur het Kanaal over.

Op 4 augustus 2019 vloog de Fransman Franky Zapata met zijn Flyboard Air het Kanaal over.

In 20 minuten tijd wist hij vanuit de Franse kustplaats Sangatte de Engelse St Margaret's Bay te bereiken, een afstand van 35 kilometer.

Daarbij werd halverwege geland op een boot om kerosine bij te tanken.

Het Kanaal overzwemmen

De Brit Matthew Webb is voor zover bekend de eerste die zonder hulpmiddelen het Kanaal heeft overgezwommen.

Dat gebeurde op 25 augustus 1875.

Webb legde de 34 km van Dover naar Calais af in bijna 22 uur.

De eerste vrouw die het Kanaal overzwom was de Amerikaanse Gertrude Ederle in 1926.

Ze legde de afstand van Frankrijk naar Engeland af in 14 uur en 31 minuten.

Dit was meteen een nieuw algemeen record; ze verbeterde het oude record met ruim 2 uur.

Wegens de zeestromingen en de getijden mag er tegenwoordig alleen van Engeland naar Frankrijk gezwommen worden.

Cap Gris-Nez is een punt waar de zwemmers vaak eindigen.

Het record is thans in handen van de Australiër Trent Grimsey, die op 8 september 2012 in 6:55 uur van Dover naar Cap Gris-Nez zwom.

Hij was daarmee twee minuten sneller dan de vorige recordhouder, de Bulgaar Petr Stojtsjev, die in 2007 als eerste minder dan 7 uur, exact 6:57:50, nodig had gehad.

Snelste vrouw tot nu toe was de Tsjechische Yvetta Hlaváčová met een tijd van 7:25:15.

De jongste Kanaalzwemmer was Thomas Gregory, die bij zijn oversteek in september 1988, tijd 11:54 uur, pas 11 jaar en 11 maanden was; sindsdien is echter een minimumleeftijd van 16 jaar ingevoerd.

Enkele 70-jarigen zijn ook in de oversteek geslaagd, met als oudste de Australiër Cyril Baldock, die in 2014 op 70 jaar en 9 maanden de oversteek maakte.

Op 18 september 2010 zwom Philippe Croizon, een Franse gehandicapte man zonder armen en benen, het Kanaal over.

Maarten van der Weijden slaagde in augustus 2017 in een dubbele oversteek.

Dit is maar ongeveer dertig mensen ooit gelukt.

De oversteek wordt gewoonlijk gemaakt onder begeleiding van een boot met loods.

Er zijn twee organisaties die records controleren en bijhouden, elk met hun eigen loodsen: de Channel Swimming Association en de Channel Swimming & Piloting Federation.

Zij stellen regels op volgens welke een poging geldig is.

Het Kanaal in cultuur en geschiedenis

De speelfilm Welcome uit 2009 van de Franse regisseur Philippe Lioret, met Vincent Lindon in de hoofdrol, gaat over een jonge Koerd die zwemles van een oud kampioen krijgt om naar Engeland te zwemmen.

Het Kanaal heeft door zijn ligging tussen twee landen niet alleen een geografische, maar ook een militaire en historische betekenis gehad.

Het Kanaal heeft een defensieve rol gespeeld voor het Verenigd Koninkrijk en was een route voor invasies, waaronder de Romeinse en Normandische veroveringen en meer recente gebeurtenissen.

Waarom ligt het Kanaal juist tussen Engeland en Frankrijk?

Het Kanaal ligt op de plaats waar een vroegere landverbinding tussen Groot-Brittannië en het Europese vasteland tijdens de ijstijden tweemaal werd doorbroken.

Een groot zoetwatermeer in het zuidelijke deel van de huidige Noordzee zocht door het smeltwater een uitweg richting de Atlantische Oceaan.

De zwakke plek lag in het gebied tussen het huidige Dover en Calais.

De doorbraak vormde het Nauw van Calais, waarna golven en zeestromingen de kloof verder uitschuurden.

Toen na de laatste ijstijd de zeespiegel steeg, overstroomde het gebied opnieuw en ontstond de zeestraat zoals die nu bestaat.

tags: #waar #is #la #canal #de #la