De titel van beste Duitse keeper aller tijden is niet eenvoudig aan één doelman toe te wijzen, omdat Duitsland al decennia beschikt over keepers van uitzonderlijke klasse. Sepp Maier, Toni Schumacher, Andreas Köpke, Oliver Kahn, Jens Lehmann en Manuel Neuer behoren allemaal tot een traditie waarin het Duitse doel bijzonder moeilijk te nemen is.
Oliver Kahn en Manuel Neuer gelden als de meest voor de hand liggende kandidaten, maar hun kwaliteiten zijn sterk verschillend. Kahn was de krachtige, intimiderende lijnkeeper en aanvoerder die zijn doel tot een onneembaar fort maakte, terwijl Neuer het keepersvak veranderde met zijn meevoetballende stijl, leiderschap en vermogen om ver buiten zijn doelgebied op te treden.
Waarom Duitsland zo’n sterke keeperstraditie heeft
Het doel van de Duitse voetbalploeg is al decennia een bijzonder moeilijk te nemen vesting. Van 1966 tot 1979 dreef de immer in een oversized korte broek en met extra grote keepershandschoenen spelende Sepp Maier de tegenstanders van (toen nog) West-Duitsland al tot wanhoop en nadien toonden onder anderen Toni Schumacher, Andreas Köpke, Oliver Kahn en Jens Lehmann zich doelmannen van exceptionele klasse.
In die traditie past ook de naam van Manuel Neuer, de doelman die vanavond in Gelsenkirchen het Duitse doel verdedigt in het duel met Nederland. Al vier keer werd hij verkozen tot beste keeper van de wereld. Al bijna acht jaar is hij de nagenoeg onbetwiste leider van de verdediging van 'Die Mannschaft' en Bayern München.
De Duitse mentaliteit
Volgens Martin Pieckenhagen, van 2005 tot 2010 keeper van Heracles Almelo, heeft het te maken met de Duitse mentaliteit. "De concentratie van de keepers is bij ons heel goed. Er wordt veel aandacht aan besteed in de jeugd. Daardoor hebben we een grote keeperstraditie."
Ook de toekomst ziet er wat Duitse doelmannen betreft rooskleurig uit, meent Piekenhagen. "Aan de opleiding voor trainers bij de nationale bond is een vak voor keeperstrainers toegevoegd. Een hoofdtrainer in de Bundesliga moet een licentie hebben, er wordt gewerkt aan een plan waarbij ook de keeperstrainer verplicht een licentie moet hebben."
| Keeper | Belangrijkste positie in de Duitse traditie |
|---|---|
| Sepp Maier | Doelman van West-Duitsland van 1966 tot 1979 |
| Toni Schumacher | Keeper van exceptionele klasse |
| Andreas Köpke | Onderdeel van de sterke Duitse keeperstraditie |
| Oliver Kahn | Krachtige doelman en aanvoerder van het Duitse elftal |
| Jens Lehmann | Concurrent van Kahn en onderdeel van de Duitse topgeneratie |
| Manuel Neuer | Moderne doelman en nagenoeg onbetwiste leider van de verdediging |
Oliver Kahn: de klassieke Duitse topkeeper
Oliver Kahn - bij deze naam heeft iedereen wel associaties. Hij is dé Duitse speler die het meest in de belangstelling van de media staat en over wie het meest wordt geroddeld. De doelman en aanvoerder van het Duitse elftal is lange tijd de trots van het team geweest.
Zowel tijdens internationale wedstrijden als ook bij zijn thuisteam FC Bayern München heeft Kahn de reputatie opgebouwd van het doel een onneembaar fort te maken. In het buitenland wordt de krachtige, blonde Kahn, die erg kwaad kan kijken als hij woedend wordt, niet zelden gezien als bevestiging van het stereotiepe beeld over de Duitsers - het ideale vijandbeeld voor de Nederlandse voetbalfans.
Vanaf zijn zesde is de nu 34-jarige actief aan het voetballen. Zijn eerste schoppen deed Kahn bij de club van zijn thuisstad Karlsruhe. Snel werd duidelijk dat hij veel potentie en eveneens grote ambities had binnen de voetbalwereld.
In 1994 wisselde hij naar de prestigieuze club FC Bayern München. Vanaf dat moment wist Kahn één succes na de andere te vieren. 1999 en 2001 werd hij gekozen tot wereldgoalkeeper van het jaar en ook tijdens de WK 2002 wist hij zich van zijn beste kant te laten zien.
Kahn deed toen denken aan Djengis Kahn. Zijn uitstraling, fysieke aanwezigheid en agressieve manier van coachen maakten hem tot een van de meest herkenbare keepers van zijn generatie.
Kahns rol bij Bayern München en Duitsland
Ook Maier en Kahn waren in het verleden succesvol bij Bayern München en het nationale team. Daarmee vormt Kahn een van de belangrijkste schakels tussen de klassieke Duitse keeperschool en de moderne generatie rond Manuel Neuer.
De doelman en aanvoerder van het Duitse elftal is lange tijd de trots van het team geweest. Zijn betekenis ging daardoor verder dan het stoppen van schoten: Kahn was een leider die met zijn gedrag, stem en uitstraling invloed uitoefende op de volledige verdediging.
De uitzonderlijke prestaties van 2002
1999 en 2001 werd hij gekozen tot wereldgoalkeeper van het jaar en ook tijdens de WK 2002 wist hij zich van zijn beste kant te laten zien. Kahn deed toen denken aan Djengis Kahn.
Zijn prestaties bevestigden het beeld van Kahn als een doelman die in grote wedstrijden boven zichzelf kon uitstijgen. Binnen de Duitse keeperstraditie staat hij vooral voor concentratie, reflexen, fysieke kracht, leiderschap en een sterke mentale aanwezigheid.
De kwetsbaarheid van Oliver Kahn
Nu, in de aanloop naar het EK, zijn de verwachtingen die op de doelman rusten groot. Tegelijkertijd groeien echter de twijfels over "Titan Kahn". Een reeks van blunders en nederlagen brengt de zo lang vergeten kwetsbaarheid van het doel weer terug in de hoofden van spelers en fans.
De 5:1 nederlaag tegen Roemenië doet nog pijn, en de Bayern moesten toekijken hoe Kahn de beslissende bal doorliet, die van Werder Bremen Duits kampioen maakte. Deze momenten lieten zien dat zelfs een doelman met de reputatie van Kahn niet onaantastbaar was.
Een belangrijkere vraag op dit moment is echter hoe Kahn tijdens het EK zal presteren. Tijdens de aanstaande wedstrijd Duitsland-Nederland, die ook nog eens samenvalt met zijn verjaardag, kan je maar beter niet in de (hand)schoenen van keeper en aanvoerder Kahn staan.
Hoe het ook zal aflopen, Kahn heeft slim genoeg nu al zijn autobiografie, getiteld 'Nummer Eins', uitgebracht. Het zal van zijn optreden als goalkeeper tijdens het EK afhangen hoe dit boek gaat verkopen.
Manuel Neuer: de moderne opvolger
In die traditie past ook de naam van Manuel Neuer, de doelman die vanavond in Gelsenkirchen het Duitse doel verdedigt in het duel met Nederland. Al vier keer werd hij verkozen tot beste keeper van de wereld.
Al bijna acht jaar is hij de nagenoeg onbetwiste leider van de verdediging van 'Die Mannschaft' en Bayern München. Het vervangen van Neuer is ook niet zomaar iets. Neuer is sinds 2011 de doelman van Bayern München en is een van de pijlers onder de schier eindeloze reeks successen die de club de voorbije jaren heeft geboekt.
Neuer als leider van Bayern München en Duitsland
Ook Maier en Kahn waren in het verleden succesvol bij Bayern München en het nationale team. Neuer staat daarmee in een directe lijn met twee van de belangrijkste doelmannen uit de Duitse voetbalgeschiedenis.
In een land waar meer wordt vastgehouden aan traditie en stabiliteit dan in Nederland is het passeren van de eerste keeper van Bayern München geen sinecure. Bovendien gold de roep om vernieuwing van het nationale team niet zozeer de doelman, weet Pieckenhagen.
"Löw heeft in de verdediging doorgeselecteerd en dat wordt gewaardeerd. Tegen Rusland (3-0 zege, afgelopen donderdag, red), stond er een jonge ploeg en werd er goed gespeeld."
De meevoetballende doelman
"Jullie lagen lange tijd voor op Duitsland, want keepers als Edwin van der Sar en Ronald Waterreus waren moderner, zij konden meevoetballen. Kahn was helemaal niet goed in voetballen."
De vergelijking tussen Kahn en Neuer draait daarom niet alleen om reflexen, reddingen of prijzen. Ze laat ook de ontwikkeling zien van het keepersvak, waarin het meevoetballen en het verdedigen buiten het strafschopgebied steeds belangrijker zijn geworden.
"Maar in Nederland zijn ze volgens mij vergeten dat je keepen toch vooral met je handen doet", zegt Piekenhagen, die Heracles in het najaar van 2005 met zijn hoofd een gelijkspel bezorgde door de bal in blessuretijd binnen te koppen tegen AZ.
De concurrentie tussen Neuer en Marc-André ter Stegen
Maar wat Cillessen in Spanje gebeurt, overkomt Ter Stegen bij het Duitse nationale team. Bondscoach Joachim Löw houdt het vertrouwen in Manuel Neuer.
"Dat is een soort vloek voor Ter Stegen, maar het is vaker gebeurd", zegt Pieckenhagen. "In de jaren tachtig streed Schumacher met Uli Stein en ruim tien jaar geleden had je Kahn en Jens Lehmann. Maar er is een verschil met de situatie van nu: waar Lehmann in de media liet merken dat hij ontevreden was, doet Ter Stegen dat niet. Ter Stegen is een heel rustige jongen waar je geen kwaad woord van zal horen."
Ter Stegen moet toekijken terwijl Neuer de voorkeur behoudt bij de nationale ploeg. De situatie doet denken aan eerdere Duitse keepersduels, waarin een uitstekende doelman niet automatisch de eerste keuze werd omdat een concurrent een nog sterker vertrouwen van de bondscoach genoot.
De keuze voor Neuer op het wereldkampioenschap
Neuer kreeg ook op het afgelopen wereldkampioenschap de voorkeur van Löw, terwijl hij ruim een jaar lang niet had gespeeld door een langdurige voetblessure. "Ik was het er niet mee eens dat hij keepte in Rusland", zegt Pieckenhagen. "Je moet altijd de beste keeper die je op dat moment hebt laten spelen en Neuer had al zo lang niet meer gespeeld."
"Neuer had WK niet moeten keepen", luidt de beoordeling van Pieckenhagen. Waarom hield Löw dan toch vast aan Neuer? "Hij staat hoog in de hiërarchie van de spelergroep", verklaart Pieckenhagen.
"Ik snap dat je hem meeneemt, ook voor de balans in de groep. Maar Neuer had niet moeten keepen, dat was een van de oorzaken dat het WK mislukt is."
Voor het eerst in de geschiedenis van het WK overleefde Duitsland de groepsfase niet afgelopen zomer. Maar de oud-doelman snapt wel dat Löw, nu een nieuwe kwalificatiecyclus is begonnen, vasthoudt aan de doelman van Bayern.
"Wanneer hij fit is, is Neuer nog altijd de betere keeper."
Kahn of Neuer: verschillende kwaliteiten
Oliver Kahn en Manuel Neuer vertegenwoordigen twee verschillende opvattingen over de ideale Duitse keeper. Kahn was vooral een imposante doelman die zijn gebied domineerde met kracht, concentratie en intimidatie. Neuer combineert die kwaliteiten met een veel grotere rol in de opbouw en verdediging buiten het strafschopgebied.
| Aspect | Oliver Kahn | Manuel Neuer |
|---|---|---|
| Keeperstype | Klassieke, krachtige doelman | Moderne, meevoetballende doelman |
| Uitstraling | Intimiderend en agressief | Leidend en controlerend |
| Belangrijkste rol | Het doel tot een onneembaar fort maken | Leider van de verdediging |
| Club | FC Bayern München | FC Bayern München |
| Internationale betekenis | Aanvoerder en trots van het Duitse elftal | Nagenoeg onbetwiste leider van 'Die Mannschaft' |
De uitspraak dat Kahn helemaal niet goed was in voetballen benadrukt het verschil tussen beide generaties. Neuer past bij een voetbal waarin de keeper actief deelneemt aan de opbouw, terwijl Kahn vooral uitblonk in het traditionele keeperswerk.
Daarmee is niet gezegd dat de ene stijl automatisch beter is dan de andere. De beoordeling hangt af van de maatstaf: wie vooral kijkt naar leiderschap, uitstraling en prestaties in grote wedstrijden, komt snel bij Kahn uit; wie de moderne rol van de keeper en langdurige invloed op club en nationale ploeg zwaar laat wegen, zal Neuer als de sterkste kandidaat beschouwen.
De concurrentie binnen de Duitse keeperstraditie
Toni Schumacher en Uli Stein
In de jaren tachtig streed Schumacher met Uli Stein. Die rivaliteit laat zien dat de Duitse nationale ploeg ook vóór Kahn en Neuer beschikte over meerdere doelmannen van internationaal niveau.
De Duitse keeperstraditie werd niet gevormd door één uitzonderlijke generatie, maar door een opeenvolging van doelmannen die elkaar onder druk zetten. Daardoor kon een keeper van grote kwaliteit soms toch op de bank belanden wanneer een concurrent het vertrouwen van de bondscoach genoot.
Andreas Köpke en Jens Lehmann
Andreas Köpke en Jens Lehmann toonden zich doelmannen van exceptionele klasse. Lehmann maakte ruim tien jaar geleden deel uit van een strijd met Kahn, waarbij de keuze voor de nationale ploeg grote aandacht kreeg.
Waar Lehmann in de media liet merken dat hij ontevreden was, doet Ter Stegen dat niet. Ter Stegen is een heel rustige jongen waar je geen kwaad woord van zal horen.
Sepp Maier als grondlegger van de moderne traditie
Van 1966 tot 1979 dreef de immer in een oversized korte broek en met extra grote keepershandschoenen spelende Sepp Maier de tegenstanders van West-Duitsland al tot wanhoop.
Maier vormt daardoor een belangrijk referentiepunt wanneer de vraag wordt gesteld wie de beste Duitse keeper aller tijden is. Zijn lange periode in het doel van West-Duitsland maakte hem tot een van de eerste grote namen in de reeks die later door Schumacher, Köpke, Kahn, Lehmann en Neuer werd voortgezet.
Opleiding, concentratie en carrièrekeuzes
De sterke Duitse keeperstraditie hangt volgens Pieckenhagen samen met de aandacht die in de jeugd aan keepers wordt besteed. "De concentratie van de keepers is bij ons heel goed. Er wordt veel aandacht aan besteed in de jeugd. Daardoor hebben we een grote keepertraditie."
Ook carrièreplanning speelt een rol. Veel Duitse doelmannen vinden het niet erg om op een lager niveau ervaring op te doen, constateert Pieckenhagen.
"Neem Nils Körber, een talentvolle jongen die de jeugdopleiding van Hertha BSC heeft doorlopen. Hij wilde niet op de bank zitten in de Bundesliga en ging naar Preußen Münster en VfL Osnabrück, clubs die spelen op het derde niveau. Dat is helemaal niet vreemd."
"Een ander voorbeeld: Kevin Trapp, die vaak bij de nationale selectie zit, ging van Eintracht Frankfurt naar Paris Saint-Germain. Hij keerde terug toen hij merkte dat hij in Parijs weinig zou spelen door de komst van Gianluigi Buffon. Nu is hij weer belangrijk bij Frankfurt, dat het goed doet (vierde in de Bundesliga, red.)."
"Soms moet je een stap terug doen, voordat je weer een stap vooruit kan zetten."
De betekenis van Bayern München
Het vervangen van Neuer is ook niet zomaar iets. Neuer is sinds 2011 de doelman van Bayern München en is een van de pijlers onder de schier eindeloze reeks successen die de club de voorbije jaren heeft geboekt.
Ook Maier en Kahn waren in het verleden succesvol bij Bayern München en het nationale team. Bayern München is daarmee een terugkerend onderdeel van de geschiedenis van de beste Duitse keepers.
De club bood doelmannen als Maier, Kahn en Neuer een omgeving waarin zij op het hoogste niveau prijzen konden winnen en tegelijkertijd een centrale rol in de nationale ploeg konden vervullen.
Waarom de keuze voor de beste aller tijden moeilijk blijft
De vraag naar de beste Duitse keeper aller tijden heeft geen volledig objectief antwoord. De verschillende tijdperken kenden andere speelstijlen, andere eisen aan keepers en andere manieren om prestaties te beoordelen.
Sepp Maier staat voor een lange periode van betrouwbaarheid en dominantie. Oliver Kahn staat voor uitstraling, leiderschap en prestaties in grote wedstrijden. Manuel Neuer staat voor de moderne keeper die niet alleen schoten stopt, maar ook de verdediging organiseert en aan de opbouw deelneemt.
Daarom kunnen Kahn en Neuer als de belangrijkste kandidaten worden beschouwd, terwijl Maier, Schumacher, Köpke en Lehmann de breedte en continuïteit van de Duitse keeperstraditie vertegenwoordigen.
Wie de klassieke keeperskwaliteiten en de psychologische impact het zwaarst laat wegen, zal Oliver Kahn vaak als beste Duitse keeper aller tijden aanwijzen. Wie de complete moderne rol, de langdurige stabiliteit en de invloed op het hedendaagse voetbal centraal stelt, heeft een sterke reden om Manuel Neuer bovenaan te plaatsen.
