Het Europees kampioenschap voetbal 1976 was de vijfde editie van het Europees kampioenschap voetbal en vond van 16 tot 20 juni plaats in Joegoslavië. Tsjecho-Slowakije werd Europees kampioen door West-Duitsland in de finale in Belgrado na strafschoppen te verslaan.
De finaleronde bestond uit slechts vier landen: Tsjecho-Slowakije, West-Duitsland, Nederland en Joegoslavië. In de finale eindigde de wedstrijd na verlenging in 2-2, waarna Tsjecho-Slowakije de strafschoppenserie met 5-3 won; Antonín Panenka maakte de beslissende strafschop met een beroemde stift.
Toernooi en kwalificatie
Na de zeer succesvolle WB 74, waarbij de 3 beste landen uit Europa kwamen, kreeg het EK een belangrijke status. Aan het eindtoernooi deden slechts vier landen mee. Uit de geplaatste landen na de kwalificatiewedstrijden wees de UEFA Joegoslavië aan als organisator.
Albanië was het enige land dat niet meedeed. De verdere 32 aangesloten landen werden in 8 groepen van 4 landen verdeeld.
In de eerste kwalificatieronde liet België in zijn groep Oost-Duitsland, Frankrijk en IJsland achter zich. Nederland won zijn groep voor Polen, Italië en Finland. In de laatste kwalificatieronde, de achtste finale, moesten België en Nederland het tegen elkaar opnemen.
De winnaar van dat duel zou zich plaatsen voor de eindronde. Al na de eerste wedstrijd, die Nederland in Rotterdam met 5-0 won dankzij drie doelpunten van Rensenbrink, was duidelijk dat Nederland zich zou plaatsen. Een maand later won het ook de terugwedstrijd in Brussel met 1-2.
De vier deelnemers
| Land | Resultaat |
|---|---|
| Tsjecho-Slowakije | Goud |
| West-Duitsland | Zilver |
| Nederland | Brons |
| Joegoslavië | Vierde plaats |
West-Duitsland bereikte voor de tweede keer op rij de finale. Vier jaar eerder werden de West-Duitsers Europees kampioen, ditmaal verloren ze na strafschoppen van Tsjecho-Slowakije.
Nederland stroomde op basis van de kwalificatie direct door naar de kwartfinales. Oranje stond onder leiding van bondscoach George Knobel en beschikte met Johan Cruijff, Johan Neeskens en Willem van Hanegem over belangrijke spelers van het elftal dat twee jaar eerder de WK-finale had gehaald.
De uitschakeling van Hongarije
Hongarije zou de voorronde niet overleven door tweede te eindigen in groep 2 met 7 punten, na Wales met 10 punten en vóór Oostenrijk en Luxemburg.
Vooraf leek de strijd in deze groep te gaan tussen twee landen in de Europese subtop: Oostenrijk en Hongarije. Wales versloeg echter tweemaal Hongarije en had dan genoeg aan een gelijkspel thuis tegen Oostenrijk om zich te kwalificeren. Onder aanvoering van de spits van FC Liverpool, John Toshack, won Wales ook van Oostenrijk en had het eindelijk sinds het WK van 1958, toen men de kwartfinale haalde, weer een aansprekend succes.
| Plaats | Land | Matchen | Winst | Verlies | Gelijk | Goals voor | Goals tegen | +/- | Punten |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Wales | 6 | 5 | 0 | 1 | 14 | 4 | +10 | 10 |
| 2 | Hongarije | 6 | 3 | 2 | 1 | 15 | 8 | +7 | 7 |
| 3 | Oostenrijk | 6 | 3 | 2 | 1 | 11 | 7 | +4 | 7 |
| 4 | Luxemburg | 6 | 0 | 6 | 0 | 7 | 28 | -21 | 0 |
Hongarije eindigde op de 2de plaats, maar was uitgeschakeld. De Hongaarse ploeg stond opnieuw onder leiding van trainer Baróti Lajos.
Wedstrijden van Hongarije in groep 2
Luxemburg - Hongarije 2-4
Op 13 oktober 1974 won Hongarije in het Josy Barthel Stadion in Luxemburg met 2-4 voor 7.000 toeschouwers. Luxemburg kwam dankzij twee doelpunten van Dussier op een 2-0-voorsprong, maar Nagy Lázsló, Balint, opnieuw Nagy Lázsló en Horváth József bezorgden Hongarije alsnog de overwinning.
De doelpunten vielen op de volgende momenten: 11' Dussier 1-0, 38' Dussier 2-0, 41' Nagy Lázsló 2-1, 44' Balint 2-2, 48' Nagy Lázsló 2-3 en 49' Horváth József 2-4. Scheidsrechter was Magnus Petursson uit IJsland.
Wales - Hongarije 2-0
Op 30 oktober 1974 verloor Hongarije in Ninian Park in Cardiff met 2-0 voor 8.400 toeschouwers. Griffiths maakte in de 57ste minuut de 1-0 en John Toshack verdubbelde vijf minuten later de voorsprong.
Hongarije speelde met Mészaros Ferenc, Török Péter, Balint László, Kantor Mihaly, Halmosi Zoltán, Mucha József, Fekete László, Toth András, Kiss Tibor, Fazekas László en Nagy László. Scheidsrechter was Antonio José Garrido Da Silva uit Portugal.
Oostenrijk - Hongarije 0-0
Op 2 april 1975 eindigde de wedstrijd in het Ernest Happel Stadion in Wenen voor 71.000 toeschouwers zonder doelpunten. Hongarije speelde onder meer met Mészaros Ferenc, Török Péter, Nagy III János, Balint László, Bene Ferenc, Kocsis Lajos, Branikovits László, Horváth József en Toth András.
Er werd niet gescoord. Scheidsrechter was John Keith Taylor uit Engeland.
Hongarije - Wales 1-2
Op 16 april 1975 verloor Hongarije in het Népstadion in Boedapest met 1-2 voor 21.080 toeschouwers. Toshack zette Wales in de 45ste minuut op voorsprong en Mahoney maakte er in de 70ste minuut 0-2 van. Branikovits bracht Hongarije in de 78ste minuut terug tot 1-2.
Scheidsrechter was Pablo A. Sanchez Ibanez uit Spanje. Wales werd daarmee een belangrijke stap dichter bij kwalificatie gebracht.
Hongarije - Oostenrijk 2-1
Op 24 september 1975 versloeg Hongarije Oostenrijk in het Népstadion in Boedapest met 2-1 voor 31.270 toeschouwers. Nyilasi maakte in de 3de minuut de 1-0, waarna Krankl in de 16de minuut uit een strafschop gelijkmaakte. Pusztai bezorgde Hongarije in de 35ste minuut de overwinning.
Een maand na deze wedstrijd werd een Hongaars team voor de wedstrijd tegen Oostenrijk afgebeeld met onder meer aanvoerder Fazekas László, doelman Kovács László en verdediger Balint Lózsef. Scheidsrechter was René Vigliani uit Frankrijk.
Hongarije - Luxemburg 8-1
Op 19 oktober 1975 sloot Hongarije de kwalificatie af met een 8-1-overwinning op Luxemburg in het Rohonczi Stadion in Boedapest voor 7.503 toeschouwers.
Nyilasi scoorde in de 12de, 36ste, 51ste, 77ste en 85ste minuut. Pinter maakte in de 23ste minuut het tweede doelpunt, Wollek scoorde in de 44ste minuut en Váradi maakte er in de 62ste minuut 6-1 van. Dussier scoorde in de 56ste minuut voor Luxemburg.
Scheidsrechter was Nikola Milanov Doudine uit Bulgarije. Ondanks de ruime overwinning eindigde Hongarije achter Wales en bleef het uitgeschakeld.
Hongaarse spelers in de kwalificatie
De volgende spelers werden onder meer opgesteld voor Hongarije: Balint László (6/1), Bene Ferenc (2/0), Branikovits László (2/1), Csapo Károly (2/0), Fazekas Lázsló (4/0), Fekete Lázsló (2/0), Halmosi Zoltán (1/0), Harsanyi Lázsló (1/0), Horváth József (3/1), Kantor Mihály (2/0), Kiss Tibor (2/0), Kocsis Lajos (3/0), Kovács József (1/0), Kovács Lázsló (1/0), Kozma Mihály (1/0), Lukacs Sándor (2/0), Máté János (1/0), Mészaros Ferenc (4/0), Mucha József (1/0), Nagy III János (4/0), Nagy Lázsló (4/2), Nyilasi Tibor (2/6), Pénzes Mihály (1/0), Pinter Sándor (4/1), Poczik József (1/0), Pusztai László (1/1), Rab Tibor (2/0), Rothermel Ádám (1/0), Török Péter (4/0), Tóth András (4/0), Tóth József (2/0), Váradi Béla (2/1) en Wollek Tibor (1/1).
Tussen haakjes staan de gespeelde wedstrijden en doelpunten.
Nederland op het EK 1976
De eerste wedstrijd op het eindtoernooi van een EK speelde het Nederlands elftal in 1976 tegen Tsjechoslowakije. Aan het toernooi in Joegoslavië deden vier landen mee. Oranje stond onder leiding van bondscoach George Knobel en stroomde op basis van de kwalificatie direct door naar de kwartfinales.
De verwachtingen waren hooggespannen. Twee jaar daarvoor had Nederland immers de finale van het WK gehaald en met sterspelers als Johan Cruijff, Johan Neeskens en Willem van Hanegem was Oranje de torenhoge favoriet voor het halen van de finale tegen West-Duitsland.
De enige EK-wedstrijd die Johan Cruijff ooit speelde, verliep echter anders dan verwacht. Het werd in de stromende regen een keiharde wedstrijd waarin Oranje niet wist te scoren.
Tsjecho-Slowakije - Nederland 3-1 na verlenging
Na 90 minuten stond er weliswaar 1-1 op het scorebord, maar beide doelpunten waren gemaakt door Anton Ondrus. Na 20 minuten kreeg hij de openingstreffer op zijn naam, maar in de tweede helft schoot hij ook in eigen doel.
In de noodzakelijke verlenging werd het uiteindelijk 3-1 voor Tsjechoslowakije. Tot overmaat van ramp eindigde Nederland het duel met 9 man na rode kaarten voor Neeskens en Willem van Hanegem.
De uitschakeling betekende niet het einde van het toernooi voor Nederland. Nederland werd uiteindelijk derde doordat Joegoslavië in de troostfinale in de verlenging werd verslagen.
Bronzen wedstrijd: Nederland - Joegoslavië 3-2 na verlenging
Voor het brons versloeg Nederland het thuisland Joegoslavië met 3-2 na verlengingen. Na negentig minuten stond het 2-2 door Nederlandse goals van Ruud Geels en Willy van de Kerkhof.
In de 112de minuut maakte Geels zijn tweede doelpunt en de derde van Nederland. Daarmee stelde Nederland de bronzen medaille veilig.
<tagvideo>beelden Nederland Tsjecho-Slowakije 1976Halve finales
| Datum | Wedstrijd | Uitslag |
|---|---|---|
| 16 juni 1976 | Tsjecho-Slowakije - Nederland | 3-1 n.v. |
| 17 juni 1976 | Joegoslavië - West-Duitsland | 2-4 n.v. |
Tsjecho-Slowakije versloeg Nederland met 3-1 na verlenging. Joegoslavië verloor vervolgens met 2-4 na verlenging van West-Duitsland.
De finale in Belgrado
De finale van het Europees kampioenschap voetbal 1976 werd gehouden op 20 juni 1976 in het Rode Ster-stadion in Belgrado. Er waren 30.800 toeschouwers aanwezig.
Tsjecho-Slowakije begon het best aan de wedstrijd. Na minder dan een half uur stonden de Tsjecho-Slowaken al met 2-0 voor. Švehlík maakte in de 8ste minuut de openingstreffer en Dobiaš verdubbelde in de 25ste minuut de voorsprong.
West-Duitsland reageerde meteen via een goal van Dieter Müller. In de 28ste minuut bracht hij de titelverdediger terug tot 2-1. Pas in de laatste minuten van de partij kwamen de titelverdedigers op gelijke hoogte. De kleine aanvaller Bernd Hölzenbein zorgde in de 89ste minuut voor de 2-2.
In de verlengingen werd er niet gescoord en dus brachten strafschoppen de beslissing. Bij de vierde strafschop voor West-Duitsland ging Uli Hoeneß in de fout. Hij joeg de bal over het doel en zag hoe even later Antonín Panenka de beslissende penalty omzette.
De beslissende Panenka-strafschop
De beslissende strafschop werd genomen door Antonín Panenka, een middenvelder van Bohemians Praag. Terwijl de ervaren doelman Sepp Maier naar de linkerhoek dook, plaatste Panenka de bal met een stift in het midden van het doel.
Het was een risicovolle trap die Panenka op slag wereldberoemd maakte. Gelijksoortige strafschoppen worden sindsdien een ‘Panenka-strafschop’ genoemd.
Wedstrijdverloop en strafschoppen
| Moment | Gebeurtenis |
|---|---|
| 8' | Švehlík maakt 1-0 |
| 25' | Dobiaš maakt 2-0 |
| 28' | Dieter Müller maakt 2-1 |
| 89' | Bernd Hölzenbein maakt 2-2 |
| Na verlenging | Tsjecho-Slowakije wint de strafschoppenserie met 5-3 |
De strafschoppenserie verliep als volgt: Masný 1-0, Bonhof 1-1, Nehoda 2-1, Flohe 2-2, Ondruš 3-2, Bongartz 3-3, Jurkemik 4-3, Hoeneß misser en Panenka 5-3.
De scheidsrechter was Sergio Gonella uit Italië. Tsjecho-Slowakije won daarmee zijn eerste Europese titel.
Opstellingen van de finalisten
Tsjecho-Slowakije
Tsjecho-Slowakije speelde met Ivo Viktor, Ján Pivarník, Anton Ondruš, Koloman Gögh, Jozef Čapkovič, Karol Dobiaš, Jozef Móder, Antonín Panenka, Ján Švehlík, Marián Masný en Zdeněk Nehoda.
František Veselý viel in de 109de minuut in voor Karol Dobiaš en Ladislav Jurkemik verving Ján Švehlík in de 79ste minuut. Bondscoach was Václav Ježek.
West-Duitsland
West-Duitsland speelde met Sepp Maier, Berti Vogts, Franz Beckenbauer, Hans-Georg Schwarzenbeck, Bernard Dietz, Herbert Wimmer, Rainer Bonhof, Erich Beer, Uli Hoeneß, Dieter Müller en Bernd Hölzenbein.
Heinz Flohe verving Herbert Wimmer bij het begin van de tweede helft. Hans Bongartz viel in de 80ste minuut in voor Erich Beer. Bondscoach was Helmut Schön.
Eindklassement
| Plaats | Land | Medailles | Matchen | Winst | Verlies | Gelijk | Goals voor | Goals tegen | +/- | Punten |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Tsjecho-Slowakije | Goud | 2 | 2 | 0 | 0 | 5 | 3 | +2 | 4 |
| 2 | West-Duitsland | Zilver | 2 | 1 | 1 | 0 | 6 | 4 | +2 | 2 |
| 3 | Nederland | Brons | 2 | 1 | 1 | 0 | 4 | 5 | -1 | 2 |
| 4 | Joegoslavië | 2 | 0 | 2 | 0 | 4 | 7 | -3 | 0 |
Tsjecho-Slowakije werd Europees kampioen 1976. West-Duitsland won zilver en Nederland brons.
Betekenis van het toernooi
Het EK 1976 staat vooral bekend om de finale in Belgrado en de strafschop van Antonín Panenka. De combinatie van een gelijke stand na verlenging, de misser van Uli Hoeneß en de gedurfde stift van Panenka maakte de finale tot een van de meest herkenbare momenten uit de geschiedenis van het Europees kampioenschap.
Voor Nederland betekende het toernooi de eerste deelname aan een EK-eindronde. Oranje verloor de halve finale van Tsjecho-Slowakije, maar versloeg Joegoslavië in de bronzen finale. West-Duitsland haalde voor de tweede keer op rij de finale, terwijl Tsjecho-Slowakije zijn eerste Europese titel veroverde.