Het Handboek Omgevingsveiligheid helpt om invulling te geven aan het omgevingsveiligheidsbeleid en heeft daarbij twee doelen: het handboek biedt informatie over hoe het omgevingsveiligheidsbeleid is opgebouwd en wie welke rol heeft, en het handboek biedt methoden om invulling te geven aan het omgevingsveiligheidsbeleid.
Met deze achtergrondinformatie kunnen het bevoegd gezag, beleidsmakers en andere belanghebbenden hun keuzes rond omgevingsveiligheid inhoudelijk motiveren. Het handboek biedt bijvoorbeeld hulpmiddelen om vast te stellen of in een gebied extra aandacht nodig is voor bescherming tegen brand, explosie of gifwolk als gevolg van een mogelijk ongeval met gevaarlijke stoffen.
Doel en functie van het handboek
Het Handboek Omgevingsveiligheid biedt handvatten om maatregelen te kiezen die gebruikt kunnen worden bij het bieden van zinvolle en haalbare bescherming. Door deze methoden vast te leggen, kunnen overal in Nederland dezelfde technische toepassingen worden gebruikt.
De methoden zijn zo vorm gegeven dat ze ruimte bieden om (lokaal) beleidskeuzes te maken op basis van bijvoorbeeld de omgevingsvisie. Het handboek maakt geen beleidsmatige en bestuurlijke keuzes. Deze keuzes zijn de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag.
Het handboek biedt informatie over hoe het omgevingsveiligheidsbeleid is opgebouwd en wie welke rol heeft. Deze technische kennis en wetenschappelijke inzichten kunnen worden betrokken bij het maken en uitvoeren van het beleid, bij het onderbouwen van beleidsmatige en bestuurlijke keuzes en de beantwoording van vragen.
Omgevingsveiligheid en aandachtsgebieden
Het handboek biedt bijvoorbeeld hulpmiddelen om vast te stellen of in een gebied extra aandacht nodig is voor bescherming tegen brand, explosie of gifwolk als gevolg van een mogelijk ongeval met gevaarlijke stoffen. Ook biedt het handboek handvatten om maatregelen te kiezen die gebruikt kunnen worden bij het bieden van zinvolle en haalbare bescherming.
Het handboek als geheel moet daarmee gezien worden als een set van handvatten, bedoeld voor uniformiteit en de kwaliteit, die bekend moeten zijn bij ieder die met aandachtsgebieden werkt of omgevingsmaatregelen toepast.
In de Nota van toelichting van het (Besluit kwaliteit leefomgeving) is aangegeven dat het RIVM in opdracht van de Minister van Infrastructuur en Waterstaat een handreiking opstelt voor het bepalen van aandachtsgebieden en toepassen van omgevingsmaatregelen, zodat in aandachtsgebieden een zo effectief mogelijke bescherming kan worden geboden.
Dit is het Handboek Omgevingsveiligheid geworden. Enkele delen van het handboek zijn aangewezen in de omgevingsregeling en het toepassen van die onderdelen van het handboek is dus verplicht.
Juridische status en verplichte onderdelen
Het handboek is geschikt om te gebruiken als inhoudelijke argumentatie bij jurisprudentie, mochten verschillen van inzicht leiden tot een rechtsgang. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is verantwoordelijk voor het omgevingsveiligheidsbeleid en de politieke en beleidsmatige keuzes die daarin gemaakt worden.
Dit beleid wordt vastgelegd in het systeem van de Omgevingswet waarmee het een juridische status krijgt. Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) informeert over de juridische uitleg en praktische toepassingen van de Omgevingswet, de onderliggende regelgeving en de digitale voorzieningen.
Het handboek verwijst naar het IPLO voor nadere (juridische) uitleg over de wet- en regelgeving. In de Omgevingsregeling zijn in Artikel 4.12 (methode berekenen afstanden aandachtsgebieden) en Artikel 8.7 en Artikel 12. 2 de stappenplannen voor het bepalen van de aandachtsgebieden aangewezen met de bijbehorende rekenvoorschriften en rekenpakketten.
| Onderdeel | Betekenis |
|---|---|
| Handboek als geheel | Set van handvatten voor uniformiteit en kwaliteit |
| Aangewezen delen | Toepassen van deze onderdelen is verplicht |
| Artikel 4.12 | Methode berekenen afstanden aandachtsgebieden |
| Artikel 8.7 en Artikel 12. 2 | Stappenplannen voor het bepalen van de aandachtsgebieden |
Rollen en verantwoordelijkheden
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is verantwoordelijk voor het omgevingsveiligheidsbeleid en de beleidskeuzes die daarin gemaakt worden. In opdracht van IenW heeft het RIVM het Handboek Omgevingsveiligheid ontwikkeld.
Daarmee levert het RIVM onafhankelijke kennis over omgevingsveiligheid. Deze technische kennis en wetenschappelijke inzichten kunnen (en in het geval van de aangewezen delen: moeten) worden betrokken bij het maken en uitvoeren van het beleid, bij het onderbouwen van beleidsmatige en bestuurlijke keuzes en de beantwoording van vragen.
Het is aan belanghebbenden zoals burgers, ontwikkelaars, veiligheidsregio’s, omgevingsdiensten en het bedrijfsleven om hun belangen in te brengen bij het bevoegd gezag en IenW. De controle en validatie van de inhoudelijke methoden en informatie ligt bij het RIVM.
Bevoegd gezag
Het handboek maakt geen beleidsmatige en bestuurlijke keuzes. Deze keuzes zijn de verantwoordelijkheid van het bevoegd gezag. Met deze achtergrondinformatie kunnen het bevoegd gezag, beleidsmakers en andere belanghebbenden hun keuzes rond omgevingsveiligheid inhoudelijk motiveren.
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is verantwoordelijk voor het omgevingsveiligheidsbeleid en de politieke en beleidsmatige keuzes die daarin gemaakt worden. Dit beleid wordt vastgelegd in het systeem van de Omgevingswet waarmee het een juridische status krijgt.
RIVM
In opdracht van IenW heeft het RIVM het Handboek Omgevingsveiligheid ontwikkeld. Daarmee levert het RIVM onafhankelijke kennis over omgevingsveiligheid.
De controle en validatie van de inhoudelijke methoden en informatie ligt bij het RIVM. Vragen over of aanvullingen op het handboek kunt u stellen en doorgeven aan het RIVM.
IPLO
Het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) informeert over de juridische uitleg en praktische toepassingen van de Omgevingswet, de onderliggende regelgeving en de digitale voorzieningen. Het handboek verwijst naar het IPLO voor nadere (juridische) uitleg over de wet- en regelgeving.
Belangen en inhoud onderscheiden
Kennisvragen kunnen voortkomen uit beleidskeuzes en -belangen. Daarom dienen ‘belangen’ en ‘inhoud’ helder onderscheiden te zijn.
Het is aan belanghebbenden zoals burgers, ontwikkelaars, veiligheidsregio’s, omgevingsdiensten en het bedrijfsleven om hun belangen in te brengen bij het bevoegd gezag en IenW. De controle en validatie van de inhoudelijke methoden en informatie ligt bij het RIVM.
Deze scheiding maakt duidelijk welke partijen beleidsmatige belangen inbrengen en welke organisatie verantwoordelijk is voor de controle en validatie van inhoudelijke methoden en informatie.
Maatregelenwiki
Het RIVM biedt een platform om kennis over de ontwikkeling en uitvoering van omgevingsveiligheid te delen: de Maatregelenwiki.
Dit platform bestaat uit praktijkvoorbeelden op het gebied van omgevingsveiligheid, die door verschillende personen en organisaties zijn ingediend. Het doel van het platform is om inzicht te bieden in maatregelen die kunnen worden getroffen om de omgeving veiliger te maken en bescherming te bieden tegen de mogelijke gevolgen van ongevallen met gevaarlijke stoffen.
Deze dienen ter inspiratiebron om het omgevingsveiligheidsbeleid te ontwikkelen en uit te voeren.
Het handboek als levend document
Het Handboek Omgevingsveiligheid is een levend document en sluit zoveel mogelijk aan bij de recente inzichten.
Om te zorgen dat u altijd kunt zien wat het verschil is met eerdere versies wordt het handboek dagelijks gearchiveerd, zo kunt u terugvinden wat er op een specifieke datum in het handboek stond.
Het archief vanaf 10 november 2022 kunt u terug vinden in de voettekst. De versies van het handboek tot en met 10 november 2022 zijn hier gearchiveerd.
Gebruik van het handboek in de praktijk
Het handboek biedt methoden om invulling te geven aan het omgevingsveiligheidsbeleid. Door deze methoden vast te leggen, kunnen overal in Nederland dezelfde technische toepassingen worden gebruikt.
De methoden zijn zo vorm gegeven dat ze ruimte bieden om (lokaal) beleidskeuzes te maken op basis van bijvoorbeeld de omgevingsvisie. Het handboek biedt daarmee een technische en inhoudelijke basis, terwijl de uiteindelijke beleidsmatige en bestuurlijke afweging bij het bevoegd gezag blijft.
Deze technische kennis en wetenschappelijke inzichten kunnen worden betrokken bij het maken en uitvoeren van het beleid, bij het onderbouwen van beleidsmatige en bestuurlijke keuzes en de beantwoording van vragen.